Diffiniadau

Mae’r canlynol yn rhestru termau sydd yn meddu ar naill ai ystyr penodol o fewn cyd-destun datblygu a throsglwyddo ased neu sydd yn dermau pwysig ar gyfer dibenion datblygu ased ond heb fod yn cael eu defnyddio yn arferol.

 

Tai Fforddiadwy - dyma’r tai cost isel ac sydd wedi derbyn cymhorthdal ac sydd ar gael i bobl na  allant fforddio i brynu neu renti cartref ar y farchnad agored. Mae’n cynnwys tai canolradd sydd yn darparu cartrefi ar lefelau uwch na gwasanaethau cymdeithasol ond yn is na’r farchnad agored.

Asedau -gall asedau gynnwys arian parod, tir neu adeiladau, buddsoddiadau, peirannau, gwybodaeth arbenigol neu hawlfreintiau - megis cerddoriaeth neu feddalwedd cyfrifiadur. Mewn perthynas â datblygu ased, mae’n cyfeirio at ddiddordeb mewn tir, adeiladau (rhydd-ddaliad neu brydles).

Datblygu Ased – yn cyfeirio at gynllunio a gweithredu prosiectau sydd yn darparu asedau er budd mudiadau cymunedol.

Trosglwyddo Ased - yn cyfeirio at y polisïau a gweithdrefnau perthnasol, y mae awdurdodau cyhoeddus megis awdurdodau lleol yn eu defnyddio i drosglwyddo perchnogaeth ased i fudiad cymunedol.

Biomas - un math o danwydd sydd yn cael ei gynhyrchu gan adnoddau adnewyddadwy - biomas diwydiant, olew planhigion, a gwastraff dinesig a diwydiannol sydd wedi ei drin.

Model Busnes - mae hwn yn cyfeirio at y dull mae mudiad yn cynhyrchu incwm neu werth o’i weithgareddau e.e. mae’r mudiad yn ei ennill o werthu nwyddau, cyflenwi cytundebau, gwerthu tanysgrifiadau, gwerthu / gweinyddu etholfraint, codi ffioedd ayb. 

Cynllun Busnes - Mae cynllun busnes yn amlinellu rhai o’r amcanion busnes, y dystiolaeth a’r rhesymau pam y credir y gellir eu cyflawni, a’r cynllun i’w cyrraedd. Mae hefyd yn cynnwys gwybodaeth am y mudiad neu’r bobl sydd yn ymgysylltu gyda chyflawni yr amcanion hynny.  

Cymuned - yn cael ei ddefnyddio yma i gynnwys cymunedau lleoliad (cymdogaeth, ystâd neu dref) neu ddiddordeb (pobl gyda nodweddion cyffredinol - oedran, rhyw, ayb neu fater maent yn teimlo’n gryf drosto) neu anghenion cyffredin (pobl sydd angen tai, cyflogaeth, neu wasanaethau cyhoeddus). Mae’n rhaid i’r mwyafrif o brosiectau ddiffinio’r gymuned maent yn dymuno bydd yn cael budd o’r datblygu ased ac mae sut byddant yn derbyn budd yn rhan bwysig o ddatblygiad eu prosiect.

Mudiadau cymunedol - mae hyn yn cyfeirio at unrhyw fudiad ddim er elw personol ac yn ceisio ymgysylltu cymunedau sydd wedi eu diffinio yn ei broses o lunio polisïau, rheolaeth a gweithgareddau.

Adeiladu Gallu Cymunedol - diffinnir fel  “Gweithgareddau, adnoddau  a chymorth sydd yn cryfhau sgiliau, gallu a hyder pobl a grwpiau cymunedol i gymryd camau effeithiol a swyddogaethau arweiniol yn natblygiad eu cymunedau”

Ymddiriedolaeth Tir Cymunedol - Mae hwn yn fudiad di-elw cymunedol sydd yn cael ei weinyddu gan wirfoddolwyr sydd yn datblygu tai neu asedau eraill ar lefelau fforddiadwy parhaol ar gyfer budd cymunedol hir dymor. Mae’n gwneud hyn drwy rannu gwerth yr adeilad o’r tir mae wedi ei adeiladu arno, mewn achos cartrefi lle rhennir yr ecwiti, yn pennu cyfran gwerthiant, gan felly galluogi'r deiliaid i dalu am ddefnydd yr adeilad a gwasanaethau am bris y gallant ei fforddio.

Ymddiriedolaeth Datblygu - Mae ymddiriedolaethau datblygu yma yn rhan o’r symudiad cymunedol a chymdeithasol. Mae hyn yn golygu eu bod yn fudiadau cymunedol sydd yn ymgysylltu gyda masnachu, mentrau twf a darparu gwasanaethau a gweithio ochr yn ochr gyda’r sector gwirfoddol, awdurdodau cyhoeddus a’r sector breifat. Maent yn anelu i gyflawni eu hamcanion drwy wneud elw drwy fasnachu a sicrhau asedau adeiladau a rheoli ar gyfer eu cymunedau megis, adeiladau, tir a chyfarpar.

Dichonadwy - mae hwn yn cyfeirio at p’un ai gellir datblygu prosiect i gwrdd ag amcanion y prosiect o ystyried ei gyd-destun a’r adnoddau sydd ar gael.

Rhydd-ddaliad - Dyma’r berchnogaeth ‘llwyr’, sydd yn rhoi hawl i ddefnyddio’r eiddo fel y mae’r perchennog yn credu sydd orau (yn amodol ar ganiatâd cynllunio, a’r cyfyngiadau a materion eraill sydd wedi eu cofrestri gyda’r Gofrestrfa Tir, er enghraifft hawl dramwy, neu forgais sydd i’w dalu).

Gwres Geothermol /Ffynhonnell Ddaearol - Mae pympiau Ffynhonnell Ddaearol (neu geothermol) yn tynnu gwres o’r ddaear ac yn ei ddefnyddio i gynhesu dŵr. Gall hwn gael ei ddefnyddio wedyn i ddarparu system gwresogi.

Trefn Lywodraethol - Mae yn cyfeirio at bwy sydd yn cymryd penderfyniadau o fewn sefydliad (yn rhannol wedi ei ddiffinio gan y modd mae mudiad wedi ei sefydlu’n gyfreithiol a beth mae wedi ei sefydlu i’w cyflawni), a sut maent wedi eu gwneud (pwy sydd i’w cynnwys o fewn y broses gwneud penderfyniadau a phwy sydd yn dysgu am ba benderfyniadau sydd wedi eu gwneud).

Prydles - diddordeb cyfreithiol mewn adeilad sy’n gytundeb yn caniatai defnydd neu feddiannaeth eiddo am gyfnod penodol am rent penodol.

Ystyriaeth lai na’r gorau - mae hyn yn cyfeirio at y canllaw a roddir i’r llywodraeth leol ynghylch gwaredu ar dir lle y maent yn gwneud gwarediad am ystyriaeth (rhywbeth sydd o werth) sydd yn llai na’r hyn gellir fod wedi ei gael ar y farchnad agored.

Trwydded - cytundeb cyfreithiol i feddiannu adeilad. Mae hwn yn gytundeb tymor byr yn aml rhwng 6 mis a 2 flynedd. Mae trwydded yn cael ei ddefnyddio fel arfer gyda pherson sydd yn meddiannu adeilad ond na sydd yn meddu ar fynediad unigryw i ofod, er enghraifft lle mae desg neu ddwy o fewn swyddfa  yn cael ei rhenti i rywun arall, neu o fewn gofod a reolir lle gellir symud tenantiaid allan os oes angen. Mae termau'r mathau yma o gytundeb fel arfer yn ‘rhwydd i mewn rhwydd allan’ yn gofyn hysbysiad sy’n berthnasol yn un byr i ddod a chytundeb i ben gan naill ai'r tir feddiannwr neu feddiannwr (yn aml iawn yn fis). Nid yw trwydded, os nad yw wedi ei eirio’n gywir, yn darparu diddordeb cyfreithiol yn y tir neu adeiladau neu sicrwydd meddiant hirach na’r termau sydd wedi ei datgan yn y drwydded.

Micro hydro - mae’r rhain yn fewnosodiadau bychan sydd yn cynhyrchi trydan drwy ddefnyddio tyrbin sydd yn defnyddio egni dŵr sy’n symud neu’n syrthio i lawr.

Rhent Di-nod term cyfreithiol sy’n drosiad ar gyfer taliad bychan neu swm nominal megis punt.

Paneli ffotofoltaidd gwneud trydan sydd yn cael ei storio mewn batris, yn cael ei ddefnyddio neu eu danfon i’r grid cenedlaethol.

Ymarferwyr - Pobl sydd yn ymgymryd â gweithgareddau sydd yn angenrheidiol i gyflwyno prosiect datblygiad neu drosglwyddo ased, yn arbennig y rhai hynny o fudiadau cymunedol neu eu cefnogwyr.

Gwresogi Dŵr Solar - Mae paneli casglu solar yn cymryd gwres o’r haul ac yn ei gyfeirio at ffurf o storio egni a elwir yn bentyrraeth thermal (fel arfer yn danciau dŵr).
 
Deiliaid diddordeb
- Mae deiliaid diddordeb yn bobl neu grwpiau o bobl sydd yn cael ei heffeithio yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol gan brosiect, ynghyd a’r rhai hynny sydd â diddordeb mewn prosiect a / neu’r gallu i ddylanwadu ar ei ganlyniad, naill ai yn bositif neu’n negyddol.

Cynaladwyedd - Cysylltir y term yma yn agos bellach gyda’r diogelu'r amgylchedd neu adnoddau’r byd. O fewn cyd-destun datblygiad a throsglwyddo, fe’i defnyddir i gyfeirio at a ellir cynnal ased a’i weithredu i’r dyfodol. Fe’i cysylltir, ond mae’n wahanol i ddichonolrwydd sydd yn cyfeirio’n benodol at y gofynion ariannol bydd rhaid i brosiect ei gynnal dros gyfnod penodedig.

System Draeniad Trefol Cynaliadwy - Mae’r system yma wedi ei ddylunio i reoli dŵr sy’n llifo oddi ar safle, wella ei ansawdd a gwella amgylchedd y safle a’r ardal amgylchynol drwy ddefnyddio nodweddion megis palmantau athraidd, cefnau a phantiau, toeon gwyrdd, pyllau a gwlypdiroedd.

Trosglwyddo Perchnogaeth - Yn cyfeirio at gyfran mewn ased (rhydd-ddaliad neu brydles) i’w drosglwyddo i fudiad cymunedol, ambell waith yn gyfnewid am arian, rhent di-nod, cytundeb i ddefnyddio ased ar gyfer defnyddiau penodol neu gyfuniad o’r rhain.

Dichonadwy - Mae hwn yn cyfeirio at allu ased i gwrdd â’i holl gostau drwy incwm am gyfnod penodol. Mae hyn fel arfer am 3-5 mlynedd er gall prosiectau mwy angen amser hirach i ad-dalu’r benthyciadau yr oedd ei angen arnynt i alluogi eu datblygiad.

Costiad Bywyd Cyfan - Holl gost perchnogaeth ased dros ei holl fywyd. Mae cost bywyd cyfan yn cynnwys cost megis cost y gweithredu ac atgyweiriadau a chyfarpar adnewyddadwy dros gyfnod hir. Gall hefyd gynnwys cost cyllido, dibrisiad a chostau gwaredi. Gall costau bywyd cyfan hefyd gymryd rhai costau sydd fel arall yn cael ei esgeuluso i ystyriaeth, megis trawiad amgylcheddol a chostau cymdeithasol.